خبرگزاری مهر، گروه استانها- مرجان سیف الدین: اصفهان که دو دهه پیش با راهاندازی نخستین مرکز تخصصی اتیسم، پرچمدار این حوزه در کشور شد، اکنون در حال گذار از مدل پزشکی و حمایتی به مدل حقوق شهروندی است. در حالی که زیرساختهای فیزیکی و آموزشی در این کلانشهر توسعه یافتهاند، مسئولان و کارشناسان تأکید دارند که سنگبنای اصلی این تحول، نه در ساختوساز، بلکه در فرو ریختن دیوارهای قضاوت، ترحم و ناآگاهی جامعه نسبت به افراد دارای اتیسم نهفته است.
روایتهای تلخ؛ وقتی نگاه جامعه سنگینتر از هر دردی است
حضور در اجتماع برای خانوادههای دارای اتیسم، گاه به میدانی طاقتفرسا بدل میشود. مادر امیرعلی کودک اتیسمی، فشار نگاههای سنگین مردم را بیش از هر چالش دیگری آزاردهنده میداند.
او میگوید: بسیاری نمیدانند واکنشهای هیجانی یا بیقراری کودک ما در محیطهای شلوغ، نه از سر بدخلقی یا عدم تربیت، بلکه پاسخی دفاعی به آزار صوتی یا حسی محیط است؛ اما برداشتهای نادرست اطرافیان، این حضور ساده را به بحران تبدیل میکند.
پدر سارینا نیز از تجربه مشابه خود در وسایل نقلیه عمومی میگوید: دخترم برای رسیدن به آرامش دور میله اتوبوس میچرخید اما واکنش تند و کنایهآمیز یک شهروند، کاملاً وضعیت را برهم زد.
او معتقد است این خانوادهها نه نیازمند ترحماند و نه برچسبزنی تنها خواسته آنها درک تفاوتهاست. گاهی یک لبخند صبورانه میتواند روز یک خانواده را نجات دهد، اما پاسخ جامعه معمولاً به قضاوتهای عجولانه ختم میشود.
اتیسم تفاوت در پردازش است نه بیماری
زهرا خواجویی، کارشناس روانشناسی و استاد دانشگاه با تصریح بر اینکه اتیسم یک اختلال عصبرشدی است، باورهای عمومی را اصلاح میکند: در این اختلال، تفاوتهایی در روند رشد و پردازش اطلاعات مغزی وجود دارد که بر تعامل اجتماعی، یادگیری و پردازش حسی فرد تأثیر میگذارد. تصور اینکه اتیسم یک بیماری روانی یا نقص هوش است، کاملاً غیرعلمی است.
وی با تأکید بر اینکه نشانههای اتیسم غالباً از ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی قابل شناسایی است، یادآور میشود: شدت این نشانهها بسیار متغیر است؛ ممکن است فردی به حمایت شبانهروزی نیاز داشته باشد و فردی دیگر با مدیریت تفاوتهای فردی، مراتب علمی را طی کند و به موفقیتهای بزرگ برسد.
خواجویی رشد آمار تشخیص در جهان را لزوماً به معنای افزایش مبتلایان نمیداند، بلکه آن را نتیجه دقیقتر شدن ابزارهای تشخیصی و کاهش خطاهای پزشکی ارزیابی میکند.
استعدادیابی و مهارتآموزی فراتر از درمان است
صدرا گالشی، کارشناس حوزه توانبخشی، رفتارهای تکراری یا چالشهای ارتباطی را صرفاً یک سوی اتیسم میداند و بر پردازش حسی تأکید میکند: درک رفتار این کودکان در گرو شناخت وضعیت حسی آنهاست. برخی کودکان پرحس هستند و محرکهای عادی محیطی برایشان آزاردهنده است؛ برخی دیگر کمحس هستند و برای دریافت محرک به تحریکات بیشتری نیاز دارند.
به گفته گالشی، آنچه والدین گاهی لجبازی مینامند، واکنش کودک به فشار حسی محیط است. درمان قطعی دارویی برای اتیسم وجود ندارد؛ بنابراین هدف باید بر مهارتآموزی و کشف استعدادهای نهفته در حوزههایی مانند موسیقی، نقاشی، آشپزی و باغبانی متمرکز شود تا مسیر توانمندسازی هموار گردد.
اصفهان الگوی مشارکت و همافزایی خیران است
سید اصغر فیاض دستگردی، عضو هیئتمدیره مراکز خیریه اتیسم، اصفهان را پیشگام در فرهنگسازی و جلب مشارکت خیران میداند.
وی با اشاره به راهاندازی اولین مرکز تخصصی کشور در اصفهان در سال ۱۳۸۰، میگوید: در حال حاضر ۱۳ مرکز تخصصی در استان فعال است که از این تعداد، یکی از مراکز شاخص ما طی دو دهه، ۳۰۰ نفر را در مسیر آموزش سازماندهی کرده که از این جمع، ۱۰ نفر موفق به ورود به مقطع دکترا شدهاند.
فیاض دستگردی تأکید میکند: اگرچه مناسبسازی مبلمان شهری ضروری است، اما پیش از تغییرات کالبدی، باید مناسبسازی فکری و فرهنگی جامعه محقق شود.
او پیشنهاد میدهد با همکاری صداوسیما، آموزشوپرورش و وزارت بهداشت، مفاهیم پایه اتیسم در کتب درسی و واحدهای دانشگاهی گنجانده شود تا چرخه قضاوتهای کنایهآمیز در جامعه متوقف شود.
مسئولیت اجتماعی در برابر انکار و پذیرش
صفیه سادات موسوی، رئیس اداره توسعه فرهنگ سلامت شهرداری اصفهان بر لزوم خروج از نگاه مناسبتی به اتیسم تأکید کرده و میگوید: آگاهیبخشی عمومی، یک اقدام لوکس نیست، بلکه ضرورتی برای تضمین حقوق شهروندی این افراد است.
سید مهدی سجادیزاده، رئیس اداره توسعه و فرهنگ شهروندی شهرداری اصفهان نیز خبر از احداث پارک تخصصی کودکان اتیسم در جنوب شهر میدهد؛ پروژهای که با هدف تأمین فضایی ایمن و آرام برای بازی و کاهش دغدغههای خانوادهها در حال اجراست.
وی تأکید می کند: مدیریت شهری اصفهان در کنار فعالیت نیروگاههای خورشیدی در مراکز اتیسم، حجم اطلاعرسانیها برای نهادینهسازی فرهنگ پذیرش را مضاعف خواهد کرد.
فرهنگسازی برای پذیرش افراد دارای اتیسم، پیشنیاز اصلی ارتقای کیفیت زندگی آنان است. اتیسم با نرخ شیوع جهانی ۳ درصد، واقعیتی غیرقابل انکار در جامعه است. موفقیت در این مسیر بر دو پایه استوار است: خانواده باید از مرحله انکار به پذیرش برسد و جامعه نیز باید قضاوت و ترحم را با همدلی و اعتماد جایگزین کند. تمرکز بر کشف استعدادها و ایجاد فضای اشتغال پذیرا، تنها راهی است که میتواند این شهروندان را به جایگاه شایسته خود در بطن جامعه بازگرداند.
نظر شما